پرسیار // ئایا الریاء چییە ؟ ئایا جیاوازی هەیە لە گەل سمعة ؟ باسی کردەوە باشەکانی خۆت بکەیت دەبێتە ریاء ؟
وەلام // زانایان دەلێن الرياء : هو العمل لرؤية الناس .
واتە : كردەوە كردنە بۆ ئەوەی خەلك بيبينن وە مەدحی بكەن .
نموونە : كەسێك هەلدەستێت نوێژ دەكات بۆ ئەوی خەلك بيبينن واتە ديتنی خەلكە هانيداوە نوێژ بكات .
السمعة : العمل لأجل سماعهم .
واتە : كردەوە كردنە بۆ ئەوەی خەلك گوێی لێ بێت و مەدحی بکەن .
نموونە : كەسێك قورئان دەخوێنێت بە دەنگ بۆ ئەوەی خەلك گوێيان لە دەنگی ببێت مەدحی بكەن واتە گوێ لێ بوونی خەلكە هانيداوە قورئان بە دەنگ بخوێنێت ، ئەگەر نا قورئانی نە دەخوێند .
حالەت هەيە كەسەكه هەم تووشى رياء بووە و هەم تووشى سومعە بووە ، نموونە : کەسێك هەلدەستێت نوێژ دەكات وە دەنگيش بەرز دەكات لە ناو نوێژ بۆ ئەوەی بيبينن وە گوێيان لە دەنگى ببێت وە مەدحى بكەن ، واتە ديتنی خەلك و گوێ لێ بوونی خەلك هانيداوە نوێژ بكات وە دەنگيش بەرز بكاتەوە .
زانایان دەلێن بەشێوەيەكی گشتى رياء كردەوەی دڵ ناگريتەوە بەلام سمعە كردەوەی دڵ دەگرێتەوە .
فضیلی كوڕی عیاض ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : تەرک کردنی کردەوەی باش لە بەر خەلک نەوەک تووشی ڕیا ببیت ئەمەش ڕیایە ، دەلێن چۆن کردنی کردەوە لەبەر خەلک ڕیایە ، وازهێنان لە کردەوەش لەبەر خەلک بە هەمان شێوە ڕیایە ، دەلێین گومانی تێدا نییه ئەگەر ئیخلاسی تەواو بێت خەلک کاری تێ ناکات بۆ کردن و نەکردنی کردەوەی باش ، بەلام بلێیت تووشی ریاء بووە ڕاوەستان باشترە ، چونکە لەبەر ئەوە کردەوە ناکات تا تووشی ریاء نەبێت ، کامەیان باشترە کردەوە بکات تووشی ریاء بێت یان نەکات تا تووش نەبێت ؟! وە دەلێین گومانی تێدا نییە تووشی دەردێک بووە پێویستی بە چارەسەرە ، واللە ٲعلم .
موسلمان ئەگەر باسی کردەوەی باشی خۆی بکات کە پێشتر کردوویەتی نابێتە ریا ، باس کردنی کردەوەی باش ئەم چوار حالەتانەن :
حالەتی یەکەم // باسی كردەوە باشەكانی خۆی دەكات بۆ ئەوەی هانی خەلك بدات ئەمە دروستە بەلكو پاداشتيش لەسەر وەردەگرێت .
نموونە : باسی شەو نوێژەكانی خۆی دەكات بۆ ئەوەی خەلك هانبدات بۆ كردنی شەو نوێژ .
حالەتی دووەم // باسی كردەوەی خۆى دەكات بۆ ئەوەی خەلك رێزی لێ بگرن وە مەدحى بكەن ، ئەمەیان دروست نيە و حەرامە ، بةلام بە ریاء حساب ناکرێت چونكە كردەوەى باشى كردووە ، هيج رياء و سمعة تێكەلى نەكردووە ، وە ھەندێک زانا دەلێن کردەوەی پووچ دەبێت .
نموونە : شەو نوێژى كردوو بە ئیخلاسى دوای بۆ خەلك باس دەكات بۆ ئەوەی مەدحى بكەن ، ئەو كاتە دەبێتە ریاء كە كردەوە بكات بۆ ئەوەی خەلك بيبينن يان گوێیان لێ بێت.
حالەتی سێیەم // باسى كردەوەی باشی خۆى دەكات درۆ دەكات بۆ ئةوەی خەلك مەدحى بكەن ئەمە حەرامە تاوانەكەی گەورەترە لە حالەتی دووەم .
نموونە : كەسێك دەلێت من شەو نوێژم كردووە بۆ ئەوەی مەدحی بكەن ، کەچی درۆ دەکات شەو نوێژی نەكردووە .
حالەتی چوارەم // باسى كردەوەى خۆى دەكات مەبەستى هاندانى خەلكى نيە وە بۆ ئەوەش نيیە خەلك مەدحى بكەن وە راستيش دەکات و درۆی نەكردووە واتە كردەوەی کردووە ، لەم حالەتە باش نيە باس بكات .
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ