سەردێری پرسیار:بۆچی وەسیەت کردن واجب نییە کەچی خوای گەورە دەفەرمووێت : " كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ " [ البقرة : ١٨٠ ] ؟

بەرواری دانان :2019-04-13 کۆدی پرسیار:1131

پرسیار:

پرسیار : بۆچی وەسیەت کردن واجب نییە کەچی خوای گەورە دەفەرمووێت : " كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ " [ البقرة : ١٨٠ ] ؟

دەقی وەڵام:



وەڵام : خوای گەورە دەفەرمووێت : (( كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمْ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ ))[ البقرة : ١٨٠ ] .

واتە : لەسەرتان نووسراوە ھەرکەسێکتان کەوتە سەرەمەرگ و ماڵ و دارایەکی لە پاش بەجێما ، دەبێ بەشێوەیەکی پەسەند وەسیەت بکات کە باوک و دایک و خزمانی ، ھەرکەسە بەشی خۆی پێبگا ، تا ببێتە ماییەی خۆشەویستی و دڵ خۆشکردنیان ، خەڵکانی خواناس و پارێزگار حەقە ئەم کارە بکەن .

جیاوازی ھەیە لەنێوان زانایان سەبارەت بەم ئایەتە ، ئایا منسوخە یان نە :

یەکەم : زۆربەی زانایان بۆ ئەوە چوون ئەم ئایەتە منسوخە ، وە وەسیەت کردن سونەتە ، کە ئەمە وتەی ئەبو حەنیفە و مالک و شافعی و ئەحمەدە ، بەڵگە :

(١) ھاوەڵانی پێغەمبەر درود و سەلامی خوایان لێ بێت وەسیەتیان لێ نقل نەکراوە بە شێوەیەکی بەربلاو ، وە نقل نەکراوە ئینکاری نەکردنی وەسیەتیان کردبێت ، ئەگەر واجب بوایا نقل دەکرا .

(٢) وەسیەت شت دانە بە خەڵك ، شت دان بە کەسێک واجب نییە لە ژیاندا ، وە واجب نییە دوای مردنیش .

(٣) وەسیەت کردن بۆ میراتگر نسخ بووە بە ئایەتی میرات ، یان نسخ بووە بە فەرموودەی : " لا وصية لوارث " .

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رضي الله عنهما قال : ( "إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ" فَكَانَتْ الْوَصِيَّةُ كَذَلِكَ حَتَّى نَسَخَتْهَا آيَةُ الْمِيرَاثِ ) رواە أبوداود (٢٨٦٩) ، صححه الألباني في "صحيح أبي داود" .

ابن عبدالبر ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( ھەموو زانایان یەک دەنگن کە وەسیەت واجب نییە ئیلا کۆمەڵێکی شاز نەبێت واجبیان کردووە . )) التمھید ج١٤ لاپەڕە ٢٩٢ .

قرطبی ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( جیاوازی ھەیە لەنێوان زانایان سەبارەت بە واجبی وەسیەت کردن لەسەر ئەو کەسەی ماڵ بەجێ دێلێت ، دوای یەک دەنگی زانایان لەسەر ئەوە کە واجبە لەسەر ئەو کەسەی سپاردە و قەرزی لەسەرە . )) الجامع لأحکام القران ج٣ لاپەڕە ٩٤ .

دووەم : ھەندێک زانای تر بۆ ئەوە چوون ئایەتەکە منسوخ نییە ، وەسیەت کردن واجبە ، کە ئەمە وتەی داود و ابن حزم و چەند زاناترە .

ابن حزم ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( وەسیەت کردن واجبە لەسەر کەسێک ماڵی بەجێ ھێشتبێت ، .... )) المحلی ج٩ لاپەڕە ٣١٢ .

ھەندێک زانای تر دەڵێن ئەم ئایەتە باسی وەسیەت کردنە بۆ دایک و باوک و خزم و نزیکی کافر ، چونکە کافر میرات لە موسلمان وەرناگرێت .

زانایانی اللجنة الدائمة دەڵێن : (( وەسیەت دابەش دەکرێت بۆ دوو بەش :

بەشی یەکەم : وەسیەتی واجب ، وەک وەسیەت کردن لەسەر ڕوون کردنەوەی حەقی خەلک لەسەری و حەقی ئەو لەسەر خەلک ، وەک قەرز یان ھەستان بە کڕین و فرۆشتن یان ئەمانەت ، یان حەقەکانی کەسەکە لەسەر خەلک ، وەسیەت لەم حالەتە واجبە ، لەبەر پاراستنی مالی خۆی ، و لەسەر شان چوونی مافەکانی خەلک لەسەری ، وە بۆ ئەوەی کێشە نەکەوێتە نێوان میراتگرەکانی دوای مردنی و ، وە بۆبئەوەی کێشە نەکەوێتە نێوان خاوەکان حەقەکان ، لەبەر وتەی پێغەمبەر درود و سەلامی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : " ما حق امرئ مسلم له شيء يوصي فيه يبيت ليلتين إلا ووصيته مكتوبة عنده " أخرجه البخاري ومسلم ، وهذا لفظ البخاري ج 3 ص 186 .

دووەم : وەسیەتی سونەت ، ئەویش بەخشینی ماڵە لە ڕێگای خوا ، وەک وەسیەتی مرۆڤ دوای مردن کەمتر لە سێیەکی ماڵی خۆی بۆ نزیکەکانی ئەوانەی میراتگری نین ، یان کەسانی تر ، یان وەسیەت کردن بۆ کردەوەی باش لە خێر و چاکە بۆ ھەژارەکان یان وەسیەت کردن بۆ کاری تری خێرو چاکە ، وەل : دروست کردنی مزگەوت ، وە کردەوەی خەیری ، لەبەر فەرموودەی :

خالد بن عبيد السلمي أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال : (( إن الله عز وجل أعطاكم عند وفاتكم ثلث أموالكم زيادة في أعمالكم )) قال الهيثمي في " مجمع الزوائد " : رواه الطبراني ، وإسناده حسن .

وأخرج الإمام أحمد في مسنده نحوه عن أبي الدرداء ، ولحديث سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه المخرج في الصحيحين قال : جاء النبي صلى الله عليه وسلم يعودني وأنا بمكة ، وهو يكره أن يموت بالأرض التي هاجر منها ، قال : (يرحم الله ابن عفراء ، قلت : يا رسول الله أوصي بمالي كله ؟ قال : لا ، قلت : فالشطر ؟ قال : لا ، قلت : الثلث ؟ قال : الثلث ، والثلث كثير ، إنك أن تدع ورثتك أغنياء خير من أن تدعهم عالة يتكففون الناس في أيديهم) ... الحديث لفظ البخاري ، وفي لفظ للبخاري أيضا : قلت : أريد أن أوصي ، وإنما لي ابنة ، قلت : أوصي بالنصف ؟ قال : النصف كثير ، قلت : فالثلث ؟ قال : الثلث ، والثلث كثير ( أو كبير ) قال : فأوصى الناس بالثلث ، وجاز ذلك لهم" )) " فتاوى اللجنة الدائمة " ( 16 / 263 - 266 ) .

ابن عثیمین ڕەحمەتی خوای لێ بێت دەفەرمووێت : (( وەسیەت ھەر پێنج ئەحکامەکانی تێدایە ، واجب و سونەت و مباح و مەکروھ و حەڕام ، وەسیەت ھەیە واجبە ، وە ھەیە سونەتە ، وە ھەیە مباحە ، وە مەکروھە ، وە ھەیە حەڕامە ، ..... )) فتح ذي الجلال والإکرام ج١٠ لاپەڕە ٤٨٣ .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

Www.ferdaws.net

لیستی بەشەکانی پرسیار و وەڵام